Sử dụng trí tuệ nhân tạo AI

1. Mục đích và phạm vi áp dụng

Chính sách này được xây dựng nhằm thiết lập một khung quản trị toàn diện đối với việc sử dụng Trí tuệ Nhân tạo (AI) trong hoạt động xuất bản khoa học, qua đó bảo đảm các nguyên tắc cốt lõi của liêm chính học thuật, tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và tuân thủ pháp luật.

Chính sách được phát triển trên cơ sở tham chiếu các tiêu chuẩn và hướng dẫn quốc tế liên quan, đặc biệt là của Scopus, COPE và ICMJE, đồng thời bảo đảm phù hợp với hệ thống pháp luật Việt Nam, bao gồm Luật Trí tuệ nhân tạo (2025), Luật Sở hữu trí tuệ (sửa đổi, bổ sung 2025) và các quy định liên quan đến bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng và giao dịch điện tử.

Phạm vi áp dụng của chính sách bao trùm toàn bộ các chủ thể tham gia vào quy trình xuất bản khoa học, bao gồm: tác giả và đồng tác giả, phản biện, biên tập viên, Tổng Biên tập, nhân sự tòa soạn, bộ phận kỹ thuật, cũng như các tổ chức hoặc nhà cung cấp dịch vụ AI có liên quan.

2. Nguyên tắc chung

Việc sử dụng AI trong xuất bản khoa học phải tuân thủ các nguyên tắc nền tảng sau:

- AI là công cụ hỗ trợ: AI chỉ đóng vai trò hỗ trợ kỹ thuật, không phải là chủ thể học thuật và không có tư cách tác giả.

- Trách nhiệm thuộc về con người: Mọi nội dung học thuật và quyết định xuất bản đều do con người chịu trách nhiệm cuối cùng.

- Minh bạch bắt buộc: Việc sử dụng AI có ảnh hưởng đến nội dung học thuật phải được công bố đầy đủ, rõ ràng và trung thực.

- Tôn trọng quyền và dữ liệu: Việc sử dụng AI không được xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, quyền dữ liệu và quyền riêng tư.

- Không thay thế phán đoán học thuật: AI không được thay thế các đánh giá chuyên môn, đạo đức và pháp lý của con người.

- Khả năng kiểm tra và giải trình: Mọi hoạt động sử dụng AI phải có khả năng truy vết, kiểm chứng và giải trình khi cần thiết.

3. Chính sách đối với tác giả.

3.1. Các hình thức sử dụng AI được phép (có kiểm soát)

Tác giả được phép sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ trong các hoạt động sau, với điều kiện phải có sự kiểm soát, thẩm định và chịu trách nhiệm của con người:

  • Chỉnh sửa ngữ pháp, chính tả, văn phong và độ rõ nghĩa;
  • Dịch thuật học thuật;
  • Hỗ trợ tóm tắt nội dung và tổ chức cấu trúc bài viết;
  • Hỗ trợ viết mã phân tích (với điều kiện tác giả hiểu, kiểm chứng và chịu trách nhiệm);
  • Hỗ trợ chuẩn hóa định dạng, trích dẫn và metadata (phải được kiểm tra lại);
  • Hỗ trợ biên tập kỹ thuật bảng biểu, với điều kiện không làm sai lệch dữ liệu gốc.

Trong mọi trường hợp, tác giả chịu trách nhiệm cuối cùng về tính chính xác, độ tin cậy và tính hợp lệ của nội dung học thuật.

3.2. Nghĩa vụ khai báo việc sử dụng AI

Tác giả có nghĩa vụ công bố rõ ràng việc sử dụng AI trong các trường hợp sau:

  • AI tham gia tạo nội dung, tóm tắt hoặc diễn đạt lại văn bản;
  • AI tham gia phân tích dữ liệu, tạo mã hoặc tạo hình ảnh;
  • AI được sử dụng để chỉnh sửa ngôn ngữ.

Việc khai báo phải chính xác, đầy đủ và phản ánh đúng phạm vi sử dụng.

3.3. Các hành vi nghiêm cấm

Tác giả không được phép sử dụng AI cho các hành vi sau:

  • Tạo hoặc ngụy tạo dữ liệu nghiên cứu, kết quả hoặc bằng chứng khoa học;
  • Tạo hoặc chỉnh sửa hình ảnh làm sai lệch bản chất dữ liệu;
  • Tạo tài liệu tham khảo, DOI hoặc nguồn trích dẫn không tồn tại;
  • Viết toàn bộ bài báo mà không có đóng góp trí tuệ thực chất của con người;
  • Che giấu hoặc khai báo sai phạm vi sử dụng AI;
  • Ghi nhận AI là tác giả hoặc đồng tác giả;
  • Vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, giấy phép dữ liệu hoặc phần mềm.

4. Chính sách đối với phản biện

Trong quá trình phản biện, việc sử dụng AI phải tuân thủ các quy định sau:

  • Không được sử dụng AI để tạo toàn bộ nội dung báo cáo phản biện;
  • Không được tải bản thảo, dữ liệu hoặc nội dung phản biện lên các nền tảng AI công cộng;
  • AI chỉ được sử dụng để hỗ trợ ngôn ngữ và trình bày, không thay thế đánh giá chuyên môn;
  • Mọi vi phạm có thể dẫn đến việc loại khỏi danh sách phản biện của Tạp chí.

Trong trường hợp sử dụng AI để hỗ trợ (ví dụ: tóm tắt hoặc chỉnh sửa ngôn ngữ), phản biện viên phải:

  • Có sự đồng ý của Ban Biên tập;
  • Bảo đảm không tiết lộ thông tin nhận diện tác giả;
  • Chịu trách nhiệm hoàn toàn về nội dung nhận xét.

5. Chính sách đối với biên tập viên

Biên tập viên có thể sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ kỹ thuật, nhưng phải tuân thủ các nguyên tắc sau:

  • Không sử dụng AI để thay thế việc ra quyết định biên tập;
  • Có thể sử dụng các công cụ AI nội bộ để hỗ trợ phát hiện đạo văn, hình ảnh bất thường hoặc dấu hiệu gian lận học thuật;
  • Bảo đảm tuyệt đối tính bảo mật của dữ liệu bản thảo trong quá trình sử dụng AI.

6. Bảo mật dữ liệu và quyền riêng tư

Việc sử dụng AI phải bảo đảm tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về bảo mật và quyền riêng tư:

  • Không cung cấp dữ liệu cá nhân, dữ liệu nhạy cảm hoặc dữ liệu nghiên cứu chưa công bố cho các nền tảng AI bên thứ ba không bảo đảm an toàn;
  • Không chuyển giao bản thảo, tài liệu nội bộ hoặc dữ liệu nghiên cứu lên các hệ thống AI công cộng;
  • Tuân thủ đầy đủ các quy định pháp luật hiện hành về bảo vệ dữ liệu.

7. Xử lý vi phạm

Tạp chí có quyền áp dụng các biện pháp xử lý đối với các hành vi vi phạm chính sách sử dụng AI, bao gồm:

  • Từ chối bản thảo hoặc yêu cầu sửa đổi;
  • Rút bài trong trường hợp vi phạm được phát hiện sau khi xuất bản;
  • Thông báo đến cơ quan chủ quản của tác giả hoặc các bên liên quan;
  • Lưu hồ sơ vi phạm trong hệ thống quản lý của Tạp chí.

Tác giả có quyền khiếu nại theo quy định tại Chính sách Khiếu nại và Kháng nghị của Tạp chí.

8. Việc sử dụng AI của Tạp chí

Tạp chí có thể triển khai các hệ thống AI nội bộ nhằm hỗ trợ:

  • Phát hiện đạo văn, trích dẫn bất thường hoặc nội dung được tạo bởi mô hình sinh;
  • Nhận diện thao túng hình ảnh hoặc các dấu hiệu gian lận học thuật.

Tạp chí cam kết không sử dụng AI để thay thế quy trình bình duyệt khoa học bởi con người.