CẢNH QUAN THUỘC ĐỊA TRONG TIỂU THUYẾT VIẾT VỀ TÂY NGUYÊN TỪ GÓC NHÌN PHÊ BÌNH CẢNH QUAN

Tóm tắt

Vận dụng lý thuyết phê bình cảnh quan và phê bình hậu thuộc địa, bài viết khảo sát hệ thống tiểu thuyết viết về Tây Nguyên giai đoạn từ giữa thế kỷ XX đến nay (tiêu biểu như các tác phẩm của Vũ Hạnh, Nguyễn Thị Hoàng, Trung Trung Đỉnh, Vũ Công Chiến, Thu Loan...) để kiến giải cảnh quan như một thực thể diễn ngôn phức hợp. Thông qua việc đối sánh liên văn bản giữa tư liệu lưu trữ (bản đồ, báo cáo hành chính) và ngữ liệu văn chương (tiểu thuyết), nghiên cứu nhận diện độ chênh giữa ý chí cai trị thực dân và thực tế trải nghiệm của chủ thể bản địa. Kết quả làm sáng tỏ cơ chế kiểm soát quyền lực, tính chất lai ghép và sự vật chất hóa quyền lực thông qua việc chiếm hữu không gian tại các đô thị, đồn điền và công trình quân sự. Qua đó, bài báo khẳng định cảnh quan thuộc địa là một “diễn ngôn kép” - nơi văn học không chỉ tái hiện mà còn tham gia phản kháng các ý nghĩa lịch sử - văn hóa, đồng thời góp phần soi sáng những đứt gãy căn tính đặc thù của vùng đất Tây Nguyên.