CẢM THỨC TỰ DO HIỆN SINH TRONG THƠ ĐÔ THỊ MIỀN NAM GIAI ĐOẠN 1965 - 1975: TỪ KHẲNG ĐỊNH BẢN THỂ ĐẾN LỰA CHỌN DẤN THÂN

Tóm tắt

Thơ đô thị miền Nam giai đoạn 1965 - 1975 hình thành trong một bối cảnh đặc thù: sự cộng hưởng giữa làn sóng tư tưởng hiện sinh phương Tây và những chấn động của chiến tranh, khủng hoảng nhân vị. Trong môi trường ấy, tự do trở thành một mã thẩm mỹ - tư tưởng trung tâm, vừa là khát vọng sống thực với bản ngã, vừa là sự gánh vác trách nhiệm trước lịch sử. Vận dụng lý thuyết hiện sinh kết hợp với phương pháp thi pháp học và hướng tiếp cận liên ngành, bài viết phân tích cảm thức tự do hiện sinh trong thơ đô thị miền Nam 1965 - 1975 qua hai bình diện: tự do khẳng định bản thể và tự do lựa chọn dấn thân. Ở bình diện thứ nhất, các thi sĩ như Nguyễn Đức Sơn, Du Tử Lê, Nhã Ca … kiến tạo hình tượng cái tôi cô độc nhưng quyết liệt tự định nhân vị, sống thực với chính mình giữa cảm thức phi lý của thời cuộc. Ở bình diện thứ hai, những tiếng nói như Ngô Kha, Trần Vàng Sao … biến thơ thành sự dấn thân tự nguyện và có trách nhiệm trước lịch sử, công khai phản kháng bạo lực thời cuộc. Qua đó, bài viết góp phần làm sáng tỏ một chiều kích tư tưởng - thẩm mỹ chưa được khai thác đầy đủ của thơ đô thị miền Nam, đồng thời khẳng định giá trị nhân văn của hình tượng con người như chủ thể tự do - tỉnh thức trong tiến trình văn học Việt Nam hiện đại.